सम्राट विक्रमादित्य विद्यापीठाचा पुढाकार; मानसिक समस्यांचा सामना करणाऱ्यांचे अनुभव ऐकण्यावर भर, सामाजिक कलंक दूर करण्याचे आवाहन
(SDNA) उज्जैन : मानसिक आरोग्याबाबत समाजात जागरूकता निर्माण करणे, गैरसमज दूर करणे आणि मानसिक समस्यांचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींना मोकळेपणाने व्यक्त होण्यासाठी अनुकूल वातावरण उपलब्ध करून देणे, या उद्देशाने उज्जैन येथे विशेष जनजागृतीपर उपक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. आंतरराष्ट्रीय मानसिक आरोग्य दिनानिमित्त सम्राट विक्रमादित्य विद्यापीठाच्या प्रतिनिधींनी मध्य प्रदेश विकलांग सहायता समितीच्या मनोविकास विशेष शिक्षण महाविद्यालयात आयोजित ‘कॅम्पस आउटरीच’ कार्यक्रमात सहभाग घेतला.
‘अनुभवांना मिळू द्या आवाज, संवादातून घडू द्या बदल’ ही या कार्यक्रमाची मध्यवर्ती संकल्पना होती. मानसिक आरोग्याच्या प्रश्नांकडे केवळ वैद्यकीय दृष्टिकोनातून न पाहता, संबंधित व्यक्तींच्या भावना, अनुभव आणि गरजा समजून घेण्याची आवश्यकता यावेळी अधोरेखित करण्यात आली.
विद्यापीठाच्या प्रतिनिधींची संस्थेला भेट
विद्यापीठाचे कुलगुरू प्रा. डॉ. अर्पण भारद्वाज यांच्या मार्गदर्शनाखाली पंडित जवाहरलाल नेहरू व्यवसाय प्रबंध संस्थेचे संचालक तथा अधिष्ठाता प्रा. डॉ. धर्मेंद्र मेहता आणि प्रबंध अध्ययन मंडळाचे अध्यक्ष प्रा. डॉ. कामरान सुल्तान यांनी संस्थेला भेट दिली.
या भेटीदरम्यान संस्थेच्या पदाधिकाऱ्यांना सन्मानपूर्वक भेटवस्तू प्रदान करण्यात आल्या. तसेच फादर जिजो जॉर्ज आणि फादर सेबॅस्टियन बडेकल यांच्याशी मानसिक आरोग्य, विशेष शिक्षण आणि समाजातील मानसिक आरोग्याविषयीची जागरूकता अशा विविध विषयांवर चर्चा करण्यात आली.
संशोधनाधारित दृष्टिकोन आणि नावीन्यपूर्ण उपक्रमांवर भर
कुलगुरू प्रा. डॉ. अर्पण भारद्वाज यांनी आपल्या शुभेच्छा संदेशातून संस्थेच्या प्रशिक्षणविषयक कार्याचे कौतुक केले. मानसिक आरोग्याशी संबंधित सेवा आणि निर्णयप्रक्रियेत संशोधनाधारित अनुभव, नावीन्यपूर्ण कल्पना आणि व्यावहारिक दृष्टिकोन यांना प्राधान्य देण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.
मानसिक आरोग्याच्या क्षेत्रातील आव्हानांना प्रभावीपणे सामोरे जाण्यासाठी प्रत्यक्ष अनुभवातून मिळणारे ज्ञान आणि संशोधन यांची सांगड घालणे महत्त्वाचे आहे. अशा प्रयत्नांमुळे गरजू व्यक्तींना अधिक योग्य आणि परिणामकारक सहकार्य उपलब्ध करून देता येऊ शकते, असा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.
मानसिक आरोग्याबाबतचा संकोच आणि भेदभाव दूर करणे आवश्यक
संस्थेचे संचालक फादर जिजो जॉर्ज, वित्त व्यवस्थापक फादर सेबॅस्टियन बडेकल आणि प्रा. डॉ. धर्मेंद्र मेहता यांनी मानसिक आरोग्य हे सर्वांगीण आरोग्याचा अविभाज्य भाग असल्याचे स्पष्ट केले.
मानसिक समस्यांविषयी समाजात असलेला संकोच, गैरसमज आणि भेदभाव दूर करणे गरजेचे आहे. मानसिक तणाव किंवा अन्य समस्यांचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींना मदत मागण्यासाठी प्रोत्साहित करणे आणि त्यांना योग्य वेळी सहकार्य मिळवून देणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
मानसिक आरोग्याच्या अडचणींना सामोरे जाणाऱ्या व्यक्तींचे म्हणणे संयमाने आणि संवेदनशीलतेने ऐकणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यांच्या भावना आणि प्रत्यक्ष अनुभव समजून घेतल्यास त्यांना आवश्यक असलेल्या मदतीचे स्वरूप अधिक चांगल्या प्रकारे निश्चित करता येते, असे मत यावेळी व्यक्त करण्यात आले.
कुटुंब, समाज आणि शैक्षणिक संस्थांचीही जबाबदारी
मानसिक आरोग्याविषयी जनजागृती करणे ही केवळ डॉक्टर किंवा आरोग्य क्षेत्रातील तज्ज्ञांची जबाबदारी नाही. कुटुंब, सामाजिक संस्था आणि शैक्षणिक संस्थांनीही या प्रक्रियेत सक्रिय भूमिका बजावणे आवश्यक आहे.
व्यक्तीला आपले म्हणणे मोकळेपणाने मांडता येणे, तिच्या भावनांचा आदर केला जाणे आणि गरज पडल्यास योग्य मदत उपलब्ध होणे, या बाबी मानसिक आरोग्यविषयक सकारात्मक बदलांसाठी महत्त्वपूर्ण ठरतात.
उज्जैनमधील या उपक्रमाने मानसिक आरोग्याच्या क्षेत्रात बदल घडवायचा असेल, तर सर्वप्रथम माणसाचे म्हणणे ऐकले पाहिजे, त्याच्या भावनांना समजून घेतले पाहिजे आणि मदतीसाठी सहकार्याचा हात पुढे केला पाहिजे, हा महत्त्वपूर्ण संदेश दिला.