नवरात्रीच्या उत्सवात फॅशन, ग्लॅमर आणि दिखाव्याला वाढते महत्त्व मिळत असल्याची चर्चा; देवीच्या आराधनेची सांस्कृतिक ओळख जपण्याची गरज
(SDNA) विशेष लेख। नवरात्री म्हणजे आदिशक्तीची उपासना, श्रद्धेची साधना आणि स्त्रीशक्तीचा गौरव करणारा पवित्र उत्सव. गरबा आणि दांडिया हे केवळ नृत्याचे प्रकार नसून भक्ती, परंपरा आणि सामूहिक आनंद यांची सुंदर सांगड घालणारे सांस्कृतिक प्रतीक आहेत. मात्र बदलत्या काळात काही गरबा आयोजनांच्या स्वरूपावरून एक प्रश्न उपस्थित होत आहे—देवीच्या आराधनेचा हा उत्सव फॅशन, ग्लॅमर आणि बाह्य प्रदर्शनाच्या स्पर्धेत अडकत चालला आहे का?
देवीच्या स्तुतीने दुमदुमणाऱ्या मंडपात जेव्हा भजन, आरती आणि भक्तिभावापेक्षा पोशाख, आकर्षक सादरीकरण आणि छायाचित्रांची अधिक चर्चा होऊ लागते, तेव्हा उत्सवाच्या मूळ उद्देशाचा विचार करणे आवश्यक ठरते.
आधुनिक वेशभूषा, बॅकलेस किंवा डीप-नेक पोशाख हे स्वतःहून एखाद्याच्या श्रद्धेचे मोजमाप ठरू शकत नाहीत. मात्र धार्मिक-सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये बाह्य आकर्षणाची स्पर्धा भक्तीच्या भावनेवर वरचढ ठरू लागली, तर आयोजक आणि समाजाने आत्मपरीक्षण करणे गरजेचे आहे.
हा प्रश्न महिलांच्या स्वातंत्र्याचा किंवा त्यांच्या कपड्यांवर बंधने घालण्याचा नसून, उत्सवाच्या बदलत्या मानसिकतेचा आहे. गरब्याची खरी ओळख श्रद्धा, सांस्कृतिक प्रतिष्ठा, आनंद आणि सामूहिक सहभाग यात आहे; कोण अधिक आकर्षक दिसते किंवा कोणाचा पोशाख अधिक चर्चेत राहतो, यात नाही.
गरबा आयोजकांनी देवीची आराधना आणि सांस्कृतिक परंपरा यांना केंद्रस्थानी ठेवत सहभागींचे स्वातंत्र्य, सुरक्षितता आणि सन्मान यांचीही काळजी घ्यावी. उत्सवाची मर्यादा जपण्यासाठी नियम आखले जात असतील, तर ते सर्वांसाठी समान, सन्मानजनक आणि भेदभावरहित असणे महत्त्वाचे आहे.
नवरात्रीचा संदेश केवळ धार्मिक विधींपुरता मर्यादित नाही. शक्ती, आत्मसंयम, परस्पर सन्मान आणि सामाजिक सद्भाव हीदेखील या पर्वाची महत्त्वाची मूल्ये आहेत. त्यामुळे उत्सवातील झगमगाटासोबत भक्तीचा गाभा आणि सांस्कृतिक जाणिवाही टिकून राहणे आवश्यक आहे.
खरा प्रश्न पोशाखांचा नाही, गरब्याच्या आत्म्याचा आहे!
अंगप्रदर्शन आणि भक्ती यांच्यातील चर्चेत केवळ बाह्य स्वरूपावर निर्णय देण्याऐवजी उत्सवाचा उद्देश, सहभागींचे वर्तन आणि आयोजनाची दिशा यांचा विचार व्हायला हवा. पारंपरिक पोशाख म्हणजेच खरी भक्ती आणि आधुनिक पोशाख म्हणजे श्रद्धेचा अभाव, असे सरसकट निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.
गरब्याची रंगत कायम राहावी; पण त्या रंगतदार वातावरणात देवीच्या आराधनेची भावना हरवू नये. नृत्याच्या प्रत्येक फेरीत आनंद असावा, संगीतामध्ये भक्तीचा स्वर असावा आणि संपूर्ण आयोजनात परस्पर सन्मानाची जाणीव असावी.
नवरात्रीचा उत्सव तेव्हाच अधिक अर्थपूर्ण ठरेल, जेव्हा बाह्य आकर्षणासोबत श्रद्धेची ज्योतही तितक्याच तेजाने प्रज्वलित राहील.
(SDNA) — एस. डी. न्यूज एजन्सी | राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय डिजिटल वृत्तजाळे