एस.डी. वृत्तसंस्था

SD NEWS AGENCY (SDNA) {A part of LVGC – Luniya Vinayak Group of Compnies)

एस.डी. वृत्तसंस्था

SD NEWS AGENCY (SDNA) {A part of LVGC – Luniya Vinayak Group of Compnies)

Health

व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता टाळण्यासाठी आहारात समाविष्ट करा हे 5 पदार्थ; शाकाहारींसाठीही आहेत चांगले पर्याय

रक्तपेशींची निर्मिती, DNA तयार होण्याची प्रक्रिया आणि मज्जासंस्थेच्या कार्यासाठी व्हिटॅमिन B12 महत्त्वाचे; कमतरतेमुळे थकवा, अशक्तपणा, हात-पायांना मुंग्या येणे आणि अॅनिमियाचा धोका

(SDNA) विशेष वृत्त

शरीर निरोगी आणि कार्यक्षम ठेवण्यासाठी विविध जीवनसत्त्वे व पोषक घटकांची आवश्यकता असते. त्यापैकी व्हिटॅमिन B12 हे अत्यंत महत्त्वाचे जीवनसत्त्व आहे. शरीरातील लाल रक्तपेशी तयार होण्यासाठी, DNA संश्लेषणासाठी तसेच मज्जासंस्थेचे कार्य सुरळीत राहण्यासाठी त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.

शरीरात B12 ची कमतरता निर्माण झाल्यास सतत थकवा जाणवणे, अशक्तपणा, हात-पायांना मुंग्या येणे, सुन्नपणा आणि स्मरणशक्ती किंवा एकाग्रतेशी संबंधित अडचणी उद्भवू शकतात. ही कमतरता दीर्घकाळ कायम राहिल्यास अॅनिमिया तसेच मज्जातंतूंना नुकसान होण्याचा धोका असतो. त्यामुळे दैनंदिन आहारात B12 मिळवून देणाऱ्या पदार्थांचा समावेश करणे महत्त्वाचे आहे. जाणून घेऊया या जीवनसत्त्वाचे पाच प्रमुख स्रोत.

1. दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ

दूध हे व्हिटॅमिन B12 मिळवण्याचे एक चांगले नैसर्गिक साधन आहे. दुधासोबत दही आणि पनीर यांसारख्या पदार्थांमधूनही शरीराला B12 मिळू शकते. याशिवाय या पदार्थांमध्ये कॅल्शियम, प्रथिने आणि फॉस्फरससारखे पोषक घटक असतात. नियमित संतुलित आहारात या पदार्थांचा समावेश केल्यास पोषणाच्या गरजा पूर्ण करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, प्रत्येक पदार्थातील B12 चे प्रमाण वेगवेगळे असते.

2. अंडी

अंडी खाणाऱ्या व्यक्तींसाठी व्हिटॅमिन B12 मिळवण्याचा हा एक उपयुक्त पर्याय आहे. विशेषतः अंड्याच्या पिवळ्या बलकामध्ये B12 आढळते. अंड्यांमधून प्रथिने आणि इतर आवश्यक पोषक घटकही मिळतात. त्यामुळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून अंड्यांचा समावेश करता येतो.

3. मासे आणि समुद्री खाद्यपदार्थ

मासे हे व्हिटॅमिन B12 चे महत्त्वाचे नैसर्गिक स्रोत मानले जातात. सॅल्मन, सार्डिन आणि ट्राउट यांसारख्या माशांमध्ये B12 चांगल्या प्रमाणात आढळू शकते. याशिवाय माशांमधून प्रथिने आणि ओमेगा-3 फॅटी अॅसिडही मिळतात. मांसाहार करणाऱ्या व्यक्तींसाठी हे पदार्थ B12 ची गरज पूर्ण करण्यास मदत करू शकतात.

4. मांस आणि चिकन

मांसामध्ये, विशेषतः यकृतासारख्या अवयवांच्या मांसात व्हिटॅमिन B12 मोठ्या प्रमाणात आढळते. चिकन आणि इतर मांसाहारी पदार्थांमधूनही हे जीवनसत्त्व मिळते. मात्र, आहाराची निवड करताना वैयक्तिक आरोग्यस्थिती आणि संतुलित पोषणाच्या गरजा लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

5. B12 युक्त फोर्टिफाइड खाद्यपदार्थ

शाकाहारी आणि पूर्णपणे वनस्पतीजन्य आहार घेणाऱ्या व्यक्तींना पुरेसे व्हिटॅमिन B12 मिळवणे काही वेळा कठीण ठरू शकते. अशा परिस्थितीत B12 अतिरिक्त स्वरूपात मिसळून तयार केलेले फोर्टिफाइड खाद्यपदार्थ उपयुक्त ठरतात.

यामध्ये काही प्रकारचे ब्रेकफास्ट सीरियल, वनस्पतींपासून तयार केलेले दूध आणि न्यूट्रिशनल यीस्ट यांचा समावेश असू शकतो. मात्र, सर्व उत्पादनांमध्ये B12 असतेच असे नाही. त्यामुळे खरेदीपूर्वी पॅकेटवरील पोषणमूल्यांची माहिती आणि B12 चे प्रमाण तपासणे महत्त्वाचे आहे.

चुकंदर, पालक, मशरूम आणि सोयाबीनमधून मिळते का B12?

शाकाहारी आहारात चुकंदर, पालक, मशरूम आणि सोयाबीन यांसारख्या पदार्थांना महत्त्वाचे स्थान आहे. त्यातून लोह, फायबर, प्रथिने आणि इतर पोषक घटक मिळतात. मात्र, सामान्य चुकंदर, पालक आणि सोयाबीन हे व्हिटॅमिन B12 चे विश्वासार्ह स्रोत नाहीत.

काही विशिष्ट प्रकारच्या मशरूममध्ये B12 किंवा त्यासारखी संयुगे अल्प प्रमाणात आढळू शकतात. परंतु B12 ची दैनंदिन गरज पूर्ण करण्यासाठी त्यांच्यावर अवलंबून राहणे योग्य नाही.

त्यामुळे शाकाहारी व्यक्तींनी B12 मिळवण्यासाठी फोर्टिफाइड खाद्यपदार्थांचा विचार करावा. कमतरता आढळल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने योग्य सप्लिमेंट घेणेही आवश्यक ठरू शकते.

B12 ची कमतरता दर्शवणारी ही लक्षणे ओळखा

शरीरात व्हिटॅमिन B12 कमी झाल्यास काही लक्षणे दिसू शकतात. त्याकडे दुर्लक्ष करणे टाळावे.

  • सतत थकवा आणि अशक्तपणा जाणवणे.
  • हात-पायांना मुंग्या येणे किंवा सुन्नपणा जाणवणे.
  • चक्कर येणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे.
  • स्मरणशक्ती आणि एकाग्रतेत अडचणी येणे.
  • रक्तातील हिमोग्लोबिन कमी होणे किंवा अॅनिमिया होणे.

ही लक्षणे केवळ B12 च्या कमतरतेमुळेच होतात असे नाही. इतर आरोग्यविषयक कारणांमुळेही अशी लक्षणे दिसू शकतात. त्यामुळे स्वतःच निष्कर्ष काढण्याऐवजी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने आवश्यक रक्ततपासणी करून घेणे योग्य ठरते.

कमतरता आढळल्यास केवळ आहार बदलणे पुरेसे ठरेलच असे नाही

व्हिटॅमिन B12 च्या कमतरतेवरील उपचार हे कमतरतेची तीव्रता आणि त्यामागील कारण यावर अवलंबून असतात. काही व्यक्तींना आहारात योग्य बदल केल्याने फायदा होऊ शकतो. तर काहींना डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार B12 सप्लिमेंट किंवा इंजेक्शनची आवश्यकता असू शकते.

विशेषतः शरीरात B12 शोषून घेण्याची क्षमता कमी असल्यास केवळ आहारातून ही कमतरता भरून काढणे शक्य होईलच असे नाही. त्यामुळे योग्य तपासणी आणि वैद्यकीय मार्गदर्शन महत्त्वाचे आहे.

महत्त्वाचा सल्ला: व्हिटॅमिन B12 हे शरीराच्या आरोग्यासाठी अत्यावश्यक जीवनसत्त्व आहे. योग्य आहार, B12 चे विश्वासार्ह स्रोत आणि वेळेवर तपासणी यामुळे त्याची कमतरता टाळण्यास किंवा योग्य प्रकारे नियंत्रित करण्यास मदत मिळू शकते. सतत थकवा, अशक्तपणा किंवा हात-पायांना मुंग्या येण्यासारखी लक्षणे जाणवल्यास स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

(SDNA) विशेष वृत्त

Leave a Reply