इंदूरमध्ये छठमय वातावरण! १५० हून अधिक घाटांवर भाविकांची गर्दी; अस्ताचलगामी सूर्याला अर्घ्य अर्पण करून सुख-समृद्धीची प्रार्थना
मालव्यात अवतरली बिहार आणि पूर्वांचलची लोकसंस्कृती; शारदा सिन्हा यांच्या अजरामर छठगीतांनी घाट दुमदुमले, ठेकुआ आणि फळांनी सजलेल्या बांबूच्या टोपल्यांतून श्रद्धेचे मनोहारी दर्शन
(SDNA) विशेष वृत्त
इंदूर। सूर्यास्ताच्या वेळी आकाशात पसरलेली लालिमा, जलकुंडात उभे राहून सूर्यदेवाची आराधना करणारे व्रतस्थ, डोक्यावर पूजेने सजवलेल्या बांबूच्या टोपल्या घेऊन घाटाकडे जाणारे कुटुंबीय आणि वातावरणात घुमणारी छठी मातेची पारंपरिक गीते… रविवारी संध्याकाळी इंदूरमध्ये असेच भक्तिमय चित्र पाहायला मिळाले. छठ महापर्वाच्या निमित्ताने संपूर्ण शहर श्रद्धा आणि उत्साहाच्या रंगात न्हाऊन निघाले. अस्ताचलगामी भगवान सूर्याला अर्घ्य अर्पण करण्यासाठी शहरातील १५० हून अधिक छठ घाटांवर हजारो भाविकांची उपस्थिती होती.
पारंपरिक छठगीतांसह दिवंगत लोकगायिका शारदा सिन्हा यांच्या लोकप्रिय गीतांनी घाटांवर भक्तिरसाची उधळण केली. ‘कांच ही बांस के बहंगिया’ आणि ‘उगे हे सूरज देव’ यांसारख्या गीतांच्या स्वरांनी मालव्याच्या भूमीवर जणू बिहार आणि पूर्वांचलची सांस्कृतिक परंपराच अवतरल्याचा अनुभव भाविकांना दिला.
दुपारी तीन वाजल्यापासूनच विविध घाटांवर व्रतस्थ महिला आणि त्यांच्या कुटुंबीयांची गर्दी होऊ लागली होती. बांबूच्या बहंगी आणि टोपल्यांमध्ये ठेकुआ, नारळ, केळी, ऊस, हंगामी फळे तसेच पूजेचे साहित्य घेऊन भाविक घाटांकडे जात होते. पारंपरिक वेशभूषेतील महिला, कपाळावर लांब सिंदूर लावून आणि हातात पूजेचे साहित्य घेऊन छठी मातेची गीते गाताना दिसत होत्या.
सायंकाळी चारनंतर व्रतस्थांनी जलकुंडात उतरून पूजेची तयारी सुरू केली. सूर्यास्तापूर्वीच घाटांच्या दोन्ही बाजूंना भाविकांच्या रांगा लागल्या. पाण्यावर तरंगणाऱ्या दिव्यांची रोषणाई, फुले आणि फळांनी सजवलेल्या बांबूच्या टोपल्या तसेच सामूहिक पूजेचे दृश्य लक्ष वेधून घेत होते. लहान मुलांचा उत्साह, कुटुंबीयांची लगबग आणि महिलांच्या सामूहिक गीतांनी संपूर्ण परिसर भक्तिमय झाला.
मावळत्या सूर्याला अर्घ्य; कुटुंबाच्या मंगलमय भविष्यासाठी प्रार्थना
सूर्य पश्चिम क्षितिजाकडे झुकू लागला तसतसा घाटांवरील भक्तिभाव अधिकच वाढला. महिला आणि पुरुष व्रतस्थ कमरेइतक्या पाण्यात उभे राहून भगवान भास्कराच्या दर्शनाची प्रतीक्षा करीत होते. सूर्यास्ताची वेळ होताच कुटुंबीयांनी फळे आणि प्रसादाने भरलेल्या बांबूच्या टोपल्या व्रतस्थांच्या हाती दिल्या. त्यानंतर जल आणि दूध अर्पण करून सूर्यदेवाला विधीपूर्वक अर्घ्य देण्यात आले.
यावेळी व्रतस्थांनी छठी माता आणि भगवान सूर्य यांच्याकडे संततीच्या दीर्घायुष्याची, कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीची आणि उत्तम आरोग्याची प्रार्थना केली. समाज आणि देशाच्या कल्याणासाठीही त्यांनी मंगलकामना व्यक्त केल्या. घाटांवर उपस्थित असलेल्या इतर भाविकांनीही हात जोडून सूर्यदेवाच्या आराधनेत सहभाग घेतला.
मावळत्या सूर्याच्या लालिमेत उजळलेले जलकुंड, पाण्यात चमकणारे दिवे, पूजेच्या साहित्याने सजवलेल्या टोपल्या आणि सामूहिक भक्तिगीतांचे सूर हे दृश्य उपस्थितांच्या मनावर ठसा उमटवून गेले.
बिहार-पूर्वांचलसोबत मालव्यातील कुटुंबांचाही वाढता सहभाग
पूर्वोत्तर सांस्कृतिक संस्थेचे अध्यक्ष ठाकूर जगदीश सिंह आणि महासचिव के.के. झा यांनी सांगितले की, इंदूरमध्ये छठ महापर्वाची लोकप्रियता दरवर्षी वाढत आहे. बिहार आणि पूर्वांचलमधून आलेल्या कुटुंबांसोबतच आता मालवा परिसरातील स्थानिक कुटुंबेही या उत्सवात मोठ्या उत्साहाने सहभागी होत आहेत.
त्यांच्या मते, छठ हा केवळ धार्मिक विधी नसून निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारा, कौटुंबिक संस्कार जपणारा आणि सामाजिक एकोपा मजबूत करणारा लोकपरंपरेचा महत्त्वपूर्ण उत्सव आहे. शहरात १५० हून अधिक ठिकाणी छठपूजेचे आयोजन होणे, हे इंदूरच्या बहुसांस्कृतिक आणि सर्वसमावेशक वातावरणाचे प्रतीक आहे.
शहरातील प्रमुख घाटांवर भाविकांची मोठी उपस्थिती
इंदूरमधील स्कीम क्रमांक ५४, अनुपम नगर, स्कीम क्रमांक ७८, तुलसी नगर, समर पार्क, पिपलियापाला तलाव, बाणगंगा कुंड, पिपलियाहाना तलाव, टिगरिया बादशाह तलाव, सूर्य मंदिर (कॅट रोड), सुखलिया, देवास नाका, मेघदूत नगर, शंखेश्वर सिटी, सिलिकॉन सिटी, एरोड्रम रोड, ड्रीम सिटी, शिप्रा आणि वक्रतुंड नगर यांसह अनेक ठिकाणी छठपूजेचे आयोजन करण्यात आले होते.
भाविकांच्या सोयीसाठी अनेक घाटांवर स्थानिक समित्या आणि सामाजिक संस्थांनी प्रकाशव्यवस्था, स्वच्छता, पिण्याचे पाणी आणि सुरक्षेची व्यवस्था केली होती. काही ठिकाणी रात्री भजनसंध्या आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचेही आयोजन करण्यात आले. पारंपरिक छठगीते आणि भजनांच्या सादरीकरणामुळे रात्री उशिरापर्यंत परिसरात भक्तिमय वातावरण कायम होते.
विविध लोकप्रतिनिधी आणि सामाजिक संघटनांचे पदाधिकारीही घाटांवर उपस्थित राहिले. त्यांनी सूर्यदेवाला अर्घ्य अर्पण करून व्रतस्थांना छठ महापर्वाच्या शुभेच्छा दिल्या.
उगवत्या सूर्याला अर्घ्य दिल्यानंतर व्रताची सांगता
चार दिवस चालणाऱ्या छठ महापर्वाचा समारोप सोमवार सकाळी उगवत्या सूर्याला अर्घ्य अर्पण करून होणार आहे. यासाठी व्रतस्थ पहाटेच घाटांवर पोहोचतील. जलकुंडात उभे राहून सूर्योदयाची प्रतीक्षा केल्यानंतर भगवान भास्कराला अर्घ्य अर्पण करून पूजेचा अंतिम विधी पूर्ण केला जाईल.
यानंतर ३६ तासांच्या निर्जला उपवासाची सांगता करून व्रतस्थ पारण करतील. ठेकुआ, केळी आणि इतर फळांचा प्रसाद कुटुंबीय तसेच उपस्थित भाविकांमध्ये वाटण्यात येईल.
सूर्योपासना, निसर्गाप्रती आदर, संयम, त्याग आणि कौटुंबिक मंगलकामना यांचा संदेश देणारा छठ महापर्व इंदूरमध्ये सामाजिक एकता आणि सांस्कृतिक सलोख्याचे दर्शन घडवत आहे. बिहार आणि पूर्वांचलची ही समृद्ध लोकपरंपरा मालव्याच्या भूमीतही तितक्याच आत्मीयतेने रुजत असल्याचे या उत्सवातून पुन्हा अधोरेखित झाले.
SDNA – Sachcha Dost News Agency
सत्याच्या सोबतीने, समाजाचा आवाज