५०० किमीपर्यंत कार्यक्षमता असल्याचा कंपनीचा दावा; आर्मेनियाकडून संभाव्य खरेदीच्या वृत्तांनंतर दक्षिण कॉकससमध्ये भारतीय ड्रोन तंत्रज्ञानाची चर्चा
नवी दिल्ली। भारताच्या स्वदेशी ड्रोन तंत्रज्ञानाची चर्चा आता दक्षिण कॉकसस प्रदेशातही होताना दिसत आहे. भारतीय ‘Divyastra Mk-1’ लोइटरिंग म्युनिशनमध्ये आर्मेनियाला रस असल्याच्या वृत्तांनंतर अझरबैजानमधील संरक्षणविषयक माध्यमांमध्ये या संभाव्य खरेदीच्या परिणामांवर चर्चा सुरू झाली आहे.
मात्र, या संभाव्य व्यवहाराबाबत भारत किंवा आर्मेनिया सरकारकडून अद्याप कोणताही अधिकृत करार सार्वजनिक करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे सध्या याकडे संभाव्य संरक्षण व्यवहार म्हणूनच पाहिले जात आहे.
आर्मेनियाच्या पर्यायांच्या यादीत भारत
आर्मेनियन माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तांनुसार, देशाच्या संरक्षण व्यवस्थेकडून दीर्घ पल्ल्यावर कार्य करू शकणाऱ्या आक्रमक ड्रोन प्रणालींच्या पर्यायांचा विचार केला जात आहे.
या प्रक्रियेत अमेरिका, फ्रान्स, इराण, युक्रेन, इस्रायल, भारत, चीन आणि रशिया या देशांच्या विविध ड्रोन प्रणालींचा विचार झाल्याचे सांगितले जाते.
याच अहवालांमध्ये भारतीय Divyastra Mk-1चा संभाव्य पर्याय म्हणून उल्लेख करण्यात आला आहे. मात्र, याला अद्याप अधिकृत खरेदी आदेश किंवा कराराची पुष्टी मिळालेली नाही.
‘दिव्यास्त्र Mk-1’ची वैशिष्ट्ये काय?
लखनऊस्थित Hoverit कंपनी आपल्या संकेतस्थळावर Divyastra Mk-1 ला स्वायत्त टॅक्टिकल स्ट्राइक सिस्टम म्हणून सादर करते. कंपनीने जाहीर केलेल्या माहितीनुसार या प्रणालीची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत—
- ऑपरेशनल रेंज: ५०० किमीपर्यंत
- फ्लाइट एंड्युरन्स: ५ तासांपर्यंत
- पेलोड क्षमता: १५ किलोपर्यंत
- वेग: ३०० ते ४०० किमी प्रतितास
- प्रणाली: स्वायत्त
- AI आणि स्वॉर्म क्षमता: उपलब्ध असल्याचा कंपनीचा दावा
- भूमिका: निगराणी, टेहळणी आणि अचूक स्ट्राइकसह विविध मोहिमा
कंपनीच्या माहितीनुसार, या प्रणालीच्या चाचण्या भारतीय लष्करातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत करण्यात आल्या आहेत.
अझरबैजानमध्ये चिंता का?
अझरबैजानमधील संरक्षणविषयक संकेतस्थळ Armiya.azने आर्मेनियाच्या संभाव्य स्वारस्यावर विश्लेषण प्रसिद्ध केले आहे. या अहवालात मुख्य चर्चा दीर्घ पल्ल्याच्या ड्रोन-आधारित स्ट्राइक क्षमतेच्या संभाव्य विस्ताराभोवती आहे.
जर ५०० किमीपर्यंतची घोषित क्षमता असलेली प्रणाली आर्मेनियाच्या संरक्षण व्यवस्थेत समाविष्ट झाली, तर या प्रदेशातील ड्रोन-आधारित दीर्घ पल्ल्याच्या स्ट्राइक पर्यायांमध्ये वाढ होऊ शकते, अशी चिंता अहवालातून व्यक्त करण्यात आली आहे.
मात्र, कोणत्याही ड्रोन प्रणालीचा प्रत्यक्ष लष्करी परिणाम केवळ त्याच्या कमाल रेंजवर अवलंबून नसतो. तैनातीचे ठिकाण, प्रणालींची संख्या, कमांड-अँड-कंट्रोल व्यवस्था, लक्ष्य शोधण्याची क्षमता, गुप्तचर माहिती, इलेक्ट्रॉनिक युद्धाचे वातावरण आणि पेलोड यांसारखे घटकही त्याच्या वास्तविक वापरावर परिणाम करतात.
भारत-आर्मेनिया संरक्षण सहकार्याला चालना
गेल्या काही वर्षांत भारत आणि आर्मेनिया यांच्यातील संरक्षण सहकार्याला विस्तार मिळाला आहे. आर्मेनियाने भारताकडून पिनाका मल्टिपल रॉकेट लॉन्चरसह विविध संरक्षण प्रणाली घेतल्या आहेत.
या पार्श्वभूमीवर Divyastra Mk-1 संदर्भातील वृत्तांकडे दोन्ही देशांमधील वाढत्या संरक्षण-तंत्रज्ञान सहकार्याच्या संभाव्य पुढील टप्प्याच्या दृष्टीने पाहिले जात आहे.
दरम्यान, Hoverit कंपनी Divyastra मालिकेतील विविध प्लॅटफॉर्मच्या विकास आणि चाचणीसंदर्भातील माहितीही सार्वजनिक करत आहे.
संभाव्य व्यवहारामुळे काय बदलू शकते?
या संपूर्ण प्रकरणातील सध्या सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे भारतीय स्वदेशी ड्रोन तंत्रज्ञानाला मिळत असलेले आंतरराष्ट्रीय लक्ष. आर्मेनियाकडून प्रत्यक्ष खरेदीचा करार झाल्यास भारतातील खासगी संरक्षण उद्योगासाठी हा निर्यातीचा महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरू शकतो.
दुसरीकडे, अझरबैजानमधील चर्चेतून दक्षिण कॉकसससारख्या संवेदनशील प्रदेशात दीर्घ पल्ल्याच्या आणि स्वॉर्म क्षमतेच्या ड्रोन प्रणालींचे वाढते महत्त्व अधोरेखित होते.
तथापि, सध्या खरेदीचा अधिकृत करार, प्रणालींची संख्या किंवा डिलिव्हरीची माहिती सार्वजनिक झालेली नाही. त्यामुळे आर्मेनियाने Divyastra Mk-1ची निश्चित खरेदी केली आहे, असा निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल.
(SDNA)