₹९ हजारांच्या प्रारंभिक गुंतवणुकीतून महिला उद्योजक घडविण्याचा प्रयत्न; ई-कॉमर्सच्या माध्यमातून गृहउद्योगांना मोठ्या बाजारपेठेशी जोडण्याचे उद्दिष्ट
(SDNA) | विशेष प्रतिनिधी
इंदूर/सिलीगुडी : महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करून त्यांना स्वतःचा व्यवसाय उभारण्याची संधी उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने लूनिया विनायक ग्रुप ऑफ कंपनीज (LVGC) यांच्या वतीने ‘नारी शक्ती’ हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे. या उपक्रमाला व्यापक सामाजिक पाठबळ मिळावे, यासाठी LVGCचे प्रमुख डॉ. विनायक अशोक लूनिया जैन यांनी देशातील विविध राज्यांचे मुख्यमंत्री, राज्यपाल, मंत्री, खासदार, आमदार तसेच पद्म पुरस्काराने सन्मानित मान्यवरांना पत्र पाठवून आशीर्वाद, मार्गदर्शन आणि सहकार्याचे आवाहन केले आहे.
LVGCच्या जनसंपर्क विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, शिक्षित तसेच अल्पशिक्षित महिला आणि गृहिणींना स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे, त्यांना व्यावसायिक दृष्टिकोन विकसित करण्यास मदत करणे आणि स्वतःच्या उत्पादनांची विक्री करण्यासाठी सक्षम बनविणे, हा या उपक्रमाचा मुख्य हेतू आहे.
महिलांनी केवळ नोकरीच्या संधी शोधण्याऐवजी स्वतःचा उद्योग सुरू करून आर्थिक स्वावलंबनाच्या दिशेने वाटचाल करावी, अशी या मोहिमेमागील संकल्पना आहे.
ई-कॉमर्सच्या माध्यमातून गृहउद्योगांना नवी बाजारपेठ
आजच्या डिजिटल युगात इंटरनेट आणि ऑनलाइन व्यापारामुळे लहान व्यावसायिकांनाही व्यापक ग्राहकवर्गापर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळत आहे. याच संधीचा लाभ महिलांना मिळवून देण्यासाठी LVGCच्या माध्यमातून ई-कॉमर्स व्यवसायाची माहिती, ऑनलाइन विक्रीचे मार्गदर्शन आणि विक्रेता म्हणून काम करण्यासाठी आवश्यक सहकार्य उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
घरगुती पद्धतीने तयार केलेले खाद्यपदार्थ, मसाले, विविध प्रकारचे स्नॅक्स आणि हस्तकलेच्या वस्तू यांसारख्या उत्पादनांना बाजारपेठ मिळवून देण्यावर भर दिला जाणार आहे. स्थानिक स्तरावर तयार होणाऱ्या वस्तूंची विक्री केवळ परिसरापुरती मर्यादित न राहता देशातील विविध भागांमध्ये आणि शक्यतेनुसार आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतही व्हावी, हा या उपक्रमाचा दृष्टिकोन आहे.
यासोबतच संबंधित उत्पादनांसाठी आवश्यक नोंदणी, परवाने, नियामक अटी आणि ऑनलाइन विक्रीशी संबंधित प्रक्रियांबाबत महिलांना मार्गदर्शन करण्याची योजनाही मांडण्यात आली आहे.
₹९ हजारांच्या प्रारंभिक गुंतवणुकीतून व्यवसायाची संधी
LVGCचे प्रमुख डॉ. विनायक अशोक लूनिया जैन यांच्या माहितीनुसार, या उपक्रमात महिलांना ₹९,०००च्या प्रारंभिक गुंतवणुकीतून उद्योजकतेची सुरुवात करण्याची संधी देण्याचा प्रस्ताव आहे. व्यवसाय उभारणी, ऑनलाइन विक्री आणि उत्पादनांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्यासाठी आवश्यक सहकार्य देण्यावर या कार्यक्रमात भर दिला जात आहे.
या योजनेमध्ये १०० दिवसांच्या कालावधीशी संबंधित रक्कम परताव्याची तरतूदही प्रस्तावित असल्याचे समूहाकडून सांगण्यात आले आहे. एखाद्या सहभागी महिलेला निर्धारित कालावधीत व्यवसाय पुढे सुरू ठेवणे शक्य झाले नाही आणि तिने कार्यक्रमातून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला, तर लागू नियम व अटींनुसार तिला भरलेली रक्कम परत मिळविण्यासाठी विनंती करता येईल, असे सांगण्यात आले आहे.
अशा परिस्थितीत संबंधित नोंदणी दुसऱ्या इच्छुक महिलेच्या नावावर हस्तांतरित करण्याची व्यवस्थाही प्रस्तावित आहे. तथापि, रक्कम परत मिळण्याची पात्रता, कालमर्यादा, नोंदणी हस्तांतरण आणि इतर अटी यांची माहिती अधिकृत लेखी नियमांमधून तपासणे आवश्यक आहे.
या व्यवस्थेमागील उद्देश महिलांच्या सुरुवातीच्या आर्थिक जोखमीचे प्रमाण कमी करणे आणि त्यांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी प्रोत्साहित करणे हा असल्याचे समूहाचे म्हणणे आहे.
महिला उद्योजकांना सरकारी मदतीची अपेक्षा
उपक्रमाच्या पुढील टप्प्यात महिला उद्योजकांना केंद्र आणि राज्य सरकारच्या संबंधित योजनांशी जोडण्यासाठी प्रयत्न करण्याचा LVGCचा मानस आहे. विशेषतः अन्नप्रक्रिया, खाद्यपदार्थ निर्मिती आणि घरगुती उत्पादनांच्या व्यवसायासाठी लहान उद्योग उभारू इच्छिणाऱ्या महिलांना आवश्यक संस्थात्मक मदत मिळावी, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) यांसारख्या संस्थांशी संबंधित नोंदणी प्रक्रिया अधिक सुलभ करणे तसेच पात्र महिला उद्योजकांना शुल्कामध्ये सवलत देण्याच्या शक्यतांचा विचार करणे, अशी मागणीही या उपक्रमाच्या माध्यमातून मांडण्यात येणार आहे.
नोंदणी, परवाने आणि अन्य नियामक प्रक्रियांबाबत स्पष्ट मार्गदर्शन मिळाल्यास अनेक महिलांना घरगुती उद्योगांचे औपचारिक व्यवसायांमध्ये रूपांतर करणे अधिक सोपे होऊ शकते.
महिलांच्या आर्थिक स्वावलंबनातून स्थानिक रोजगारालाही चालना
महिला उद्योजकतेला प्रोत्साहन मिळाल्यास कुटुंबाच्या उत्पन्नात वाढ होण्यासोबतच स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. लहान गृहउद्योगांचा विस्तार झाल्यास उत्पादन, पॅकेजिंग, विक्री आणि वितरण अशा विविध क्षेत्रांमध्येही रोजगारनिर्मितीची शक्यता वाढते.
महिलांना व्यवसायाचे योग्य प्रशिक्षण, डिजिटल बाजारपेठेची माहिती, ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याचे मार्ग आणि आवश्यक प्रशासकीय सहकार्य मिळणे महत्त्वाचे आहे. या सुविधा उपलब्ध झाल्यास स्थानिक उत्पादनांना व्यापक बाजारपेठ मिळवून देण्यात महिला उद्योजक महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात.
डॉ. लूनिया यांच्या मते, महिलांचे आर्थिक सक्षमीकरण हा केवळ वैयक्तिक किंवा कौटुंबिक विकासाचा विषय नसून देशाच्या सर्वांगीण प्रगतीशी संबंधित आहे. महिला स्वतःचा व्यवसाय उभारून आर्थिकदृष्ट्या सक्षम झाल्यास त्याचा सकारात्मक परिणाम समाजाच्या विविध स्तरांवर होऊ शकतो.
मान्यवरांच्या मार्गदर्शनातून उपक्रमाचा विस्तार करण्याचा प्रयत्न
LVGCच्या जनसंपर्क विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, ‘नारी शक्ती’ उपक्रमाची माहिती देशभरातील लोकप्रतिनिधी आणि पद्म पुरस्कार विजेत्यांपर्यंत पोहोचविण्यात येत आहे. या मान्यवरांनी उपक्रमाला आशीर्वाद द्यावेत, सकारात्मक सूचना कराव्यात आणि महिला उद्योजकतेच्या विकासासाठी मार्गदर्शन करावे, अशी विनंती करण्यात आली आहे.
सरकारी यंत्रणा, सामाजिक संस्था, महिला संघटना आणि उद्योजकता क्षेत्रातील अनुभवी व्यक्ती यांच्या सहकार्याने अधिकाधिक महिलांना स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचे LVGCचे उद्दिष्ट आहे.
‘संधी महिलांना, बाजारपेठ उत्पादनांना आणि आत्मनिर्भरतेला नवी दिशा’ हा ‘नारी शक्ती’ उपक्रमाचा मुख्य संदेश आहे. मात्र, या उपक्रमाचे दीर्घकालीन यश महिलांना प्रत्यक्षात किती व्यवसाय सुरू करता येतात, त्यांच्या उत्पादनांना कितपत बाजारपेठ मिळते आणि आर्थिक व व्यावसायिक मदत किती प्रभावी ठरते, यावर अवलंबून राहणार आहे.
(SDNA)