न्यूयॉर्कमध्ये दिवाळीच्या सांस्कृतिक उत्सवात घुमणार तबल्याचे बोल; पं. आदित्य नारायण बॅनर्जी यांची ७ नोव्हेंबरला विशेष कार्यशाळा

तीन दशकांहून अधिक संगीतसाधनेचा अनुभव असलेल्या आंतरराष्ट्रीय तबलावादकांकडून प्रशिक्षणाची संधी; नवशिक्यांपासून प्रगत कलाकारांपर्यंत सर्वांसाठी भारतीय शास्त्रीय तालपरंपरेचे मार्गदर्शन

(SDNA) वेस्टचेस्टर, न्यूयॉर्क, १७ ऑक्टोबर २०२६। दिवाळीचा प्रकाश, भारतीय संस्कृतीचा सुगंध आणि शास्त्रीय संगीताची सुरेल परंपरा यांचा संगम न्यूयॉर्कमध्ये अनुभवायला मिळणार आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख असलेले तबलावादक पंडित आदित्य नारायण बॅनर्जी हे ७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी विशेष तबला कार्यशाळा घेणार आहेत. या उपक्रमातून संगीतप्रेमी, विद्यार्थी आणि अनुभवी वादकांना भारतीय शास्त्रीय संगीताची तालरचना, तबल्याचे तांत्रिक पैलू आणि लयकारीतील बारकावे शिकण्याची संधी मिळणार आहे.

आयोजकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ही कार्यशाळा दुपारी १२ ते ३ या वेळेत ५० सटन रोड, ब्रायरक्लिफ मॅनर, न्यूयॉर्क येथे आयोजित केली जाणार आहे. नवशिके, मध्यम स्तरावरील विद्यार्थी आणि प्रगत तबलावादक यांच्या गरजा लक्षात घेऊन प्रशिक्षणाचे नियोजन करण्यात आले आहे. प्रत्यक्ष वादनाच्या सरावासोबत तालांचे स्वरूप, हातांची हालचाल, लय नियंत्रण, तांत्रिक अचूकता आणि संगीतसाधनेतील शिस्त यांवर भर दिला जाणार आहे.

तीन दशकांची साधना; भारतीय तालपरंपरेचा जागतिक प्रवास

पश्चिम बंगालमधील श्रीरामपूरशी संबंध असलेल्या पं. आदित्य नारायण बॅनर्जी यांनी तीन दशकांहून अधिक काळ तबलावादन आणि भारतीय तालपरंपरेच्या संवर्धनासाठी समर्पित केला आहे. भारतासह अमेरिका, युरोप आणि मध्यपूर्वेतील विविध संगीत मंचांवर त्यांनी सादरीकरण केल्याचा उल्लेख त्यांच्या परिचयात करण्यात आला आहे.

‘ताल सम्राट’ आणि ‘ताल रत्न’ यांसारख्या सन्मानांचा उल्लेखही त्यांच्या संगीतप्रवासातील उपलब्धींमध्ये केला जातो. त्यांच्या कार्यशाळेचा उद्देश केवळ तबला वाजवण्याची तंत्रे शिकवणे एवढाच नसून, लय, सातत्यपूर्ण सराव, शिस्त आणि कलात्मक अभिव्यक्ती यांचा परस्परसंबंध विद्यार्थ्यांना समजावून सांगणे हा देखील आहे.

पद्मश्री पं. स्वपन चौधरी यांच्या मार्गदर्शनपरंपरेशी नाते

पं. बॅनर्जी यांच्या संगीतप्रवासातील महत्त्वाचा संदर्भ म्हणजे पद्मश्री पं. स्वपन चौधरी यांच्याशी असलेले त्यांचे संगीतविषयक नाते. पं. स्वपन चौधरी हे तबलावादनातील प्रतिष्ठित कलाकार असून लखनौ घराण्याच्या परंपरेशी संबंधित आहेत.

भारतीय शास्त्रीय संगीतामध्ये घराण्यांना विशेष महत्त्व आहे. विशिष्ट वादनशैली, रचना, तालांची मांडणी आणि गुरू-शिष्य परंपरेतून संगीतज्ञान एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे पोहोचत असते. या समृद्ध परंपरेचा अभ्यास आणि आंतरराष्ट्रीय मंचांवरील सादरीकरण यांमुळे भारतीय तालवाद्यकलेला जागतिक स्तरावर ओळख मिळण्यास मदत होते.

पं. बॅनर्जी यांच्या उपलब्धींच्या माहितीत अमेरिकेच्या व्हाइट हाऊसमधील सादरीकरणाचाही उल्लेख करण्यात आला आहे.

शास्त्रीय संगीतापासून जॅझपर्यंत विविध कलाकारांशी सहकार्य

पं. आदित्य नारायण बॅनर्जी यांच्या संगीतप्रवासाचा आवाका भारतीय शास्त्रीय संगीत, भक्तिसंगीत, लोकप्रिय संगीत आणि आंतरराष्ट्रीय संगीतप्रयोगांपर्यंत विस्तारलेला असल्याचे त्यांच्या परिचयात नमूद आहे.

पं. जसराज, डॉ. बालमुरली कृष्ण, पं. राजन-साजन मिश्रा, शंकर महादेवन, गुलाम अली, अनूप जलोटा, सुखविंदर सिंह, प्रसिद्ध जॅझ गिटारवादक लॅरी कोरिएल आणि बासरीवादक पं. रोनू मजुमदार यांच्यासोबतच्या सहकार्याचा उल्लेख त्यांच्या कारकिर्दीच्या तपशिलात आढळतो.

तबल्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे विविध संगीतप्रकारांशी जुळवून घेण्याची त्याची क्षमता. पारंपरिक तालरचना आणि शास्त्रीय बंदिशींपासून भक्तिसंगीत, गायन, जॅझ आणि समकालीन संगीतापर्यंत तबला प्रभावी भूमिका बजावतो. लयबद्ध अचूकता आणि क्षणाक्षणाला सर्जनशील प्रयोग करण्याची क्षमता यामुळे या वाद्याला जागतिक संगीतविश्वात वेगळी ओळख मिळाली आहे.

पुरस्कार, सन्मान आणि दीर्घकाळ वादनाची नोंद

पं. बॅनर्जी यांच्या उपलब्धींमध्ये २००७ मधील राष्ट्रीय गौरव पुरस्कार आणि २००८ मध्ये न्यूयॉर्कच्या शिक्षायतन कल्चरल सेंटरकडून मिळालेल्या ‘ताल मणी’ पुरस्काराचा उल्लेख करण्यात आला आहे.

तसेच, पं. जसराज संस्थेशी संबंधित ‘आचार्य वर’ आणि ‘आचार्य वरिष्ठ’ या उपाधींसह ऑल इंडिया जर्नलिस्ट वेलफेअर असोसिएशन, जबलपूर यांच्याकडून ‘ताल सम्राट’ सन्मान मिळाल्याचेही त्यांच्या परिचयात नमूद आहे.

त्यांच्या कारकिर्दीतील आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण नोंद म्हणजे २०१३ मध्ये सलग ३६ तास तबलावादन केल्याचा दावा. त्यांच्या प्रोफाइलमध्ये या कामगिरीचा लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्सशी संबंधित उपलब्धी म्हणून उल्लेख आहे. एवढ्या दीर्घकाळ वादन करण्यासाठी एकाग्रता, शारीरिक क्षमता, लयवरील प्रभुत्व आणि संगीताप्रती सातत्यपूर्ण समर्पण आवश्यक असते.

कार्यशाळेचे शुल्क आणि प्रशिक्षणाचे स्वरूप

आयोजकांकडून उपलब्ध करून देण्यात आलेल्या माहितीनुसार, विविध स्तरांतील विद्यार्थ्यांसाठी पुढीलप्रमाणे प्रशिक्षणाचे नियोजन करण्यात आले आहे.

प्रशिक्षणाचा स्तर	कालावधी	शुल्क
नवशिके विद्यार्थी	९० मिनिटे	५० अमेरिकी डॉलर
मध्यम व प्रगत विद्यार्थी	२ तास	६० अमेरिकी डॉलर

प्रशिक्षणामध्ये तबल्याची मूलभूत तंत्रे, विविध तालांची रचना, लयकारी, हातांच्या हालचाली, वादनातील अचूकता आणि संगीताच्या माध्यमातून अभिव्यक्ती अशा विषयांवर मार्गदर्शन केले जाणार आहे.

नवीन विद्यार्थ्यांना तबलावादनाची प्राथमिक समज विकसित करता येईल, तर अनुभवी विद्यार्थ्यांना स्वतःच्या तंत्रात सुधारणा करण्यास आणि तालविषयक ज्ञान अधिक सखोल करण्यास मदत होऊ शकते.

दिवाळीच्या निमित्ताने भारतीय सांस्कृतिक वारशाशी जोडण्याची संधी

भारतीय शास्त्रीय संगीत ही अनेक पिढ्यांच्या साधनेतून विकसित झालेली समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा आहे. गुरू-शिष्य संबंध, नियमित रियाज आणि तालावरील प्रभुत्व यांच्या आधारे ही कला पुढे जात असते. तबल्यामध्ये गणिती अचूकता, सर्जनशीलता, उत्स्फूर्त प्रयोग आणि भावपूर्ण अभिव्यक्ती यांचा सुंदर मिलाफ दिसतो.

परदेशात आयोजित होणाऱ्या अशा कार्यशाळा भारतीय वंशाच्या नव्या पिढीला आपल्या सांस्कृतिक मुळांशी जोडण्याबरोबरच आंतरराष्ट्रीय संगीतप्रेमींना भारतीय कलापरंपरेची ओळख करून देण्यास मदत करू शकतात.

दिवाळीच्या उत्सवी वातावरणात आयोजित होणारी ही कार्यशाळा संगीतशिक्षण आणि सांस्कृतिक आदानप्रदान यांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न आहे. न्यूयॉर्क आणि परिसरातील तबलाविद्यार्थी, संगीतसाधक तसेच भारतीय शास्त्रीय संगीतामध्ये रस असलेल्या व्यक्तींना अनुभवी कलाकाराच्या मार्गदर्शनाखाली तालपरंपरेचा अभ्यास करण्याची संधी मिळणार आहे.

नोंदणीसाठी आवाहन: इच्छुकांनी नोंदणी, उपलब्ध जागा आणि सहभागाच्या अटींबाबत आयोजकांशी थेट संपर्क साधावा.

(SDNA) — एस. डी. न्यूज एजन्सी

भारतीय संस्कृती, संगीतपरंपरा आणि जागतिक कलाक्षेत्रातील घडामोडींचे वृत्तांकन जगभरातील वाचकांसाठी.