खातेदाराच्या निधनानंतर बँकेतील ठेवी आणि लॉकरमधील मौल्यवान वस्तूंसाठी दावा प्रक्रिया सुलभ होण्यास नामांकनाची मदत; गरजेनुसार नॉमिनीचे तपशील अद्ययावत ठेवण्याचे आवाहन
(SDNA) नवी दिल्ली। आयुष्यभर कष्ट करून जमा केलेली बचत, बँकेतील ठेवी आणि लॉकरमध्ये सुरक्षित ठेवलेले दागिने किंवा महत्त्वाची कागदपत्रे भविष्यात आपल्या कुटुंबाच्या उपयोगी पडावीत, अशी प्रत्येकाची इच्छा असते. मात्र, अनपेक्षित परिस्थितीत खातेदाराचे निधन झाल्यास या आर्थिक मालमत्तांवरील दावा करण्यासाठी कुटुंबीयांना आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करावी लागू शकते. ही प्रक्रिया अधिक सुलभ होण्यासाठी बँक खाते आणि सुरक्षित ठेव लॉकरमध्ये नॉमिनी अर्थात नामनिर्देशित व्यक्तीची नोंद करणे महत्त्वाचे ठरते.
भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) बँक ग्राहकांना नामांकनाची सुविधा समजून घेण्याचा आणि आवश्यकतेनुसार नॉमिनीचे तपशील नोंदवण्याचा किंवा बदलण्याचा सल्ला देते. वेळेत नामांकन केल्यामुळे खातेदाराच्या मृत्यूनंतर संबंधित बँकिंग दाव्यांची प्रक्रिया सुलभ होण्यास मदत मिळू शकते.
बँक खात्यात चार नॉमिनी नोंदवण्याची सुविधा
लागू नियमांनुसार, बँक ठेवींच्या खात्यांसाठी कमाल चार नॉमिनी नोंदवण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. ग्राहक आपल्या गरजेनुसार पुढीलपैकी योग्य पर्याय निवडू शकतात.
१. एकाच वेळी अनेक नॉमिनींची नोंद
या पर्यायात कमाल चार व्यक्तींना नॉमिनी म्हणून नोंदवता येते. प्रत्येक व्यक्तीसाठी ठेवीतील निर्धारित हिस्सा नमूद करण्याची सुविधा उपलब्ध असते. त्यामुळे नामांकन करताना प्रत्येकाचा हिस्सा स्पष्टपणे नमूद करणे महत्त्वाचे आहे.
२. क्रमवार नामांकन
या पर्यायात कमाल चार नॉमिनींची प्राधान्यक्रमानुसार नोंद करता येते. संबंधित नियम आणि नामांकनाच्या अटींनुसार पुढील नॉमिनीचा क्रम लागू होऊ शकतो.
आपल्या बँकेतील खात्याचा प्रकार आणि उपलब्ध सुविधांनुसार योग्य पर्याय निवडावा.
बँक लॉकरसाठीही नामांकन विसरू नका!
अनेक ग्राहक बँकेच्या लॉकरमध्ये सोन्या-चांदीचे दागिने, मौल्यवान वस्तू आणि महत्त्वाची कागदपत्रे ठेवतात. मात्र, लॉकरसाठी नॉमिनी नोंदवण्याकडे अनेकदा दुर्लक्ष होते.
सुरक्षित ठेव लॉकरसाठीही कमाल चार व्यक्तींचे क्रमवार नामांकन करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. खातेदाराच्या मृत्यूनंतर लागू नियमांनुसार नॉमिनीला लॉकरचा ताबा मिळवण्याची आणि त्यातील वस्तूंबाबत दावा करण्याची प्रक्रिया पूर्ण करण्यात यामुळे मदत होऊ शकते.
लॉकरमधील वस्तूंची मालकी, त्यावरील कायदेशीर हक्क आणि बँकेकडून आवश्यक असलेली कागदपत्रे यांची पूर्तता संबंधित नियमांनुसार करावी लागते.
नॉमिनीची नोंद कशी करावी?
बँक खाते किंवा लॉकरमध्ये नामांकन नोंदवण्यासाठी अथवा आधीची माहिती बदलण्यासाठी पुढील बाबी तपासा.
- ऑनलाइन सुविधा: बँकेकडून सुविधा उपलब्ध असल्यास इंटरनेट बँकिंग किंवा मोबाइल बँकिंगच्या माध्यमातून नामांकनाची प्रक्रिया पूर्ण करा.
- बँकेच्या शाखेत अर्ज: संबंधित शाखेतून आवश्यक नामांकन अर्ज घेऊन तो योग्य माहितींसह जमा करा.
- तपशीलांची अचूकता: नॉमिनीचे पूर्ण नाव, आवश्यक ओळखविषयक माहिती आणि इतर तपशील काळजीपूर्वक भरा.
- जुने नामांकन तपासा: आधी नोंदवलेल्या नॉमिनीची माहिती अद्ययावत आहे का, याची खात्री करा.
- कौटुंबिक बदलांनुसार सुधारणा: विवाह, कुटुंबातील बदल किंवा अन्य परिस्थितींनुसार नामांकनाची समीक्षा करून आवश्यक बदल करा.
नॉमिनी म्हणजेच अंतिम कायदेशीर वारस का?
नामांकन करताना एक महत्त्वाची बाब लक्षात घेणे आवश्यक आहे. बँकेत नॉमिनीची नोंद केल्याने संबंधित व्यक्तीच प्रत्येक परिस्थितीत मालमत्तेची अंतिम कायदेशीर मालक ठरते, असे नाही.
नॉमिनीची भूमिका, वारसांचे अधिकार आणि संबंधित मालमत्तेवरील अंतिम हक्क हे लागू कायदे, खात्याचा प्रकार आणि परिस्थितीनुसार ठरतात. त्यामुळे नामांकनाची प्रक्रिया पूर्ण करण्याबरोबरच आवश्यक असल्यास वारसाहक्काशी संबंधित कायदेशीर बाबींची माहिती घेणेही उपयुक्त ठरते.
आजची छोटी कृती, उद्याची मोठी मदत
बँकेत बचत खाते असो, मुदत ठेव असो किंवा सुरक्षित लॉकर—नामांकनाची नोंद पूर्ण आहे का, याची खात्री करण्यासाठी काही मिनिटे द्या. नॉमिनीची माहिती योग्य आणि अद्ययावत ठेवल्यास भविष्यात कुटुंबीयांना बँकेशी संबंधित दावे करताना होणारा त्रास कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
अधिकृत माहितीसाठी भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या संकेतस्थळाला भेट द्या:
https://rbikehtahai.rbi.org.in/hindi/index.html
RBI चा संदेश — नामांकन करा, निश्चिंत राहा!
(SDNA) — एस. डी. न्यूज एजन्सी | राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय डिजिटल वृत्तजाळे