टोयम इंडस्ट्रीजच्या शेअर्समधून झालेल्या दीर्घकालीन भांडवली नफ्यावरून वाद; कागदपत्रांच्या आधारे मुंबई ITAT ने १.९३ कोटींची वाढीव कर आकारणी हटवली
नवी दिल्ली | २४ सप्टेंबर (SDNA)
शेअर बाजारातील गुंतवणुकीतून अवघ्या ७० हजार रुपयांचे भांडवल सुमारे १.९३ कोटी रुपयांच्या दीर्घकालीन भांडवली नफ्यात बदलले. मात्र, या व्यवहारावर आयकर विभागाने संशय व्यक्त करत तो कथित बोगस पेनी-स्टॉक व्यवहार असल्याचे मानले आणि संपूर्ण रक्कम करपात्र उत्पन्नात समाविष्ट केली. प्रकरण मुंबईच्या आयकर अपीलीय न्यायाधिकरणासमोर (ITAT) पोहोचल्यानंतर करदात्याला दिलासा मिळाला आहे.
हे प्रकरण मुंबईतील गुंतवणूकदार संजय कुमार मेहता यांच्याशी संबंधित असून, मूल्यांकन वर्ष २०१५-१६ मधील आहे. मुंबई ITAT ने उपलब्ध कागदपत्रे आणि व्यवहाराच्या नोंदींचा विचार करून आयकर विभागाने केलेली १,९३,३०,३९५ रुपयांची वाढीव उत्पन्नाची गणना हटवण्याचे निर्देश दिले.
७० हजारांत खरेदी केले होते ३५ हजार शेअर्स
मेहता यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी एप्रिल २०१३ मध्ये Toyam Industries Ltd. चे ३५ हजार शेअर्स ७० हजार रुपयांना खरेदी केले होते. सुरुवातीला हे शेअर्स भौतिक स्वरूपात त्यांच्या ताब्यात देण्यात आले होते.
यानंतर ऑगस्ट २०१४ मध्ये ब्रोकरच्या माध्यमातून त्यांनी हे शेअर्स डीमॅट खात्यात रूपांतरित केले. सप्टेंबर २०१४ ते फेब्रुवारी २०१५ या कालावधीत बीएसईवर हे शेअर्स प्रतिशेअर ४४७ ते ५५६ रुपये या दरम्यान विकण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.
संपूर्ण पोर्टफोलिओतून २.१४ कोटींचा LTCG
शेअर्सच्या विक्रीतून मेहता यांच्या संपूर्ण पोर्टफोलिओमध्ये सुमारे २.१४ कोटी रुपयांचा लॉन्ग टर्म कॅपिटल गेन (LTCG) झाल्याचे प्रकरणातील नोंदींमध्ये नमूद आहे. त्यापैकी टोयम इंडस्ट्रीजच्या शेअर्समधून सुमारे १.९३ कोटी रुपयांचा नफा झाल्याचे सांगण्यात आले.
मेहता यांनी आयकर विभागासमोर व्यवहार वास्तविक असल्याचे सांगताना शेअर्सची खरेदी-विक्री मान्यताप्राप्त स्टॉक एक्स्चेंजच्या माध्यमातून झाल्याचे स्पष्ट केले. या व्यवहारांवर Securities Transaction Tax (STT) भरल्याचे तसेच विक्रीतून मिळालेली रक्कम ब्रोकरच्या माध्यमातून त्यांच्या बँक खात्यात जमा झाल्याचे त्यांनी नमूद केले.
आयकर विभागाला व्यवहारावर का आला संशय?
आयकर विभागाच्या तपासात Toyam Industries चे नाव कथित संशयास्पद पेनी-स्टॉक्सच्या यादीत असल्याचे नमूद करण्यात आले होते. अशा शेअर्सचा वापर कथितरीत्या बनावट LTCG किंवा STCL निर्माण करण्यासाठी केला जात असल्याचा तपास यंत्रणांचा दावा होता.
आकलन अधिकाऱ्याने कंपनीची आर्थिक स्थिती आणि मूलभूत आर्थिक बाबी लक्षात घेता शेअरच्या किमतीत झालेली मोठी वाढ संशयास्पद असल्याचे मत व्यक्त केले. त्यानंतर आयकर कायद्याच्या कलम ६८ अंतर्गत सुमारे १.९३ कोटी रुपयांचा नफा अघोषित रोख जमा असल्याप्रमाणे करपात्र उत्पन्नात समाविष्ट करण्यात आला.
हा निर्णय पुढे आयकर आयुक्त (अपील) स्तरावरही कायम ठेवण्यात आला होता.
कागदपत्रे ठरली महत्त्वाची
यानंतर मेहता यांनी मुंबई ITAT मध्ये अपील केले. त्यांनी शेअर्सच्या खरेदी-विक्रीशी संबंधित विविध कागदपत्रे न्यायाधिकरणासमोर सादर केली.
यामध्ये डीमॅट स्टेटमेंट, बँक स्टेटमेंट, कॉन्ट्रॅक्ट नोट्स, STT संबंधित नोंदी आणि शेअर व्यवहाराचे इतर दस्तऐवज यांचा समावेश होता. शेअर्स विकण्यापूर्वी ते एक वर्षापेक्षा अधिक काळ त्यांच्या ताब्यात असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
ITAT ने विभागाची वाढीव कर आकारणी हटवली
मुंबई ITAT ने सादर केलेल्या कागदपत्रांचा आणि व्यवहाराच्या नोंदींचा विचार केला. न्यायाधिकरणाच्या निरीक्षणानुसार, करदात्याने शेअर्सची खरेदी, डीमॅटमध्ये रूपांतरण आणि त्यानंतरची विक्री यासंदर्भात विविध दस्तऐवजी पुरावे सादर केले होते.
या उपलब्ध नोंदींचा विचार करून ITAT ने आयकर विभागाने केलेली १,९३,३०,३९५ रुपयांची अतिरिक्त उत्पन्नवाढ हटवण्याचे निर्देश दिले.
या निर्णयामुळे शेअर बाजारातील व्यवहारांवरून निर्माण झालेल्या कर-विवादात कागदपत्रे, बँकिंग नोंदी, डीमॅट रेकॉर्ड आणि व्यवहाराची अधिकृतता यांचे महत्त्व पुन्हा अधोरेखित झाले आहे.
(SDNA)