‘पार्सल थांबले’ असा मेसेज आला? सावधान! पत्ता अपडेटच्या बहाण्याने सायबर ठगांचा बँक खात्यावर डोळा

इंडिया पोस्ट आणि कुरिअर कंपन्यांच्या नावाने SMS-WhatsAppवर बनावट संदेश; ₹10 ते ₹50 च्या शुल्काच्या आमिषातून कार्ड, नेट बँकिंग आणि UPIची गोपनीय माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न

जयपूर | SDNA

मोबाईलवर अचानक ‘तुमचे पार्सल चुकीच्या पत्त्यामुळे होल्डवर आहे’, ‘पत्ता अपडेट केला नाही तर पार्सल परत जाईल’ किंवा ‘डिलिव्हरी थांबवण्यात आली असून तत्काळ लिंकवर क्लिक करा’ असा संदेश आला, तर घाईघाईने त्यावर विश्वास ठेवू नका.

इंडिया पोस्ट, स्पीड पोस्ट तसेच विविध नामांकित कुरिअर कंपन्यांच्या नावाचा गैरवापर करून सायबर ठग नागरिकांना लक्ष्य करत असल्याचा इशारा राजस्थान पोलिसांच्या सायबर क्राइम शाखा R4Cने दिला आहे.

बनावट SMS, WhatsApp संदेश, ई-मेल आणि फोन कॉलच्या माध्यमातून नागरिकांना विश्वासात घेऊन फिशिंग लिंक उघडण्यास किंवा संशयास्पद मोबाइल अॅप डाउनलोड करण्यास प्रवृत्त केले जात असल्याचे पोलिसांनी म्हटले आहे.

काही रुपयांपासून सुरू होतो ठगीचा खेळ

सायबर ठगांची पद्धत वरकरणी अत्यंत साधी वाटते. आधी नागरिकाला त्याचे पार्सल चुकीच्या पत्त्यामुळे अडवण्यात आल्याचे सांगितले जाते. त्यानंतर पत्ता दुरुस्त करण्यासाठी किंवा डिलिव्हरी पुन्हा सुरू करण्यासाठी ₹10, ₹25 किंवा ₹50 इतके किरकोळ शुल्क भरण्यास सांगितले जाते.

मात्र ही छोटी रक्कमच अनेकदा मोठ्या सायबर फसवणुकीचा प्रवेशद्वार ठरू शकते.

पेमेंटच्या प्रक्रियेत जर नागरिकाने डेबिट किंवा क्रेडिट कार्ड क्रमांक, CVV, नेट बँकिंग पासवर्ड, OTP किंवा UPI PIN यांसारखी संवेदनशील माहिती दिली, तर त्याच्या खात्यातील मोठी रक्कम धोक्यात येऊ शकते.

हुबेहुब अधिकृत दिसणाऱ्या बनावट वेबसाइट

R4Cच्या माहितीनुसार, ठगांकडून पाठवण्यात येणाऱ्या लिंक अनेकदा अधिकृत पोस्ट किंवा कुरिअर कंपनीच्या वेबसाइटसारख्या दिसतात.

लिंक उघडल्यानंतर पत्ता अपडेट करणे, डिलिव्हरी पुन्हा सुरू करणे किंवा शुल्क भरण्याच्या नावाखाली नागरिकाकडून माहिती मागवली जाते.

काही प्रकरणांमध्ये APK फाइल डाउनलोड करून ती मोबाइलमध्ये इन्स्टॉल करण्यासही सांगितले जाऊ शकते. अशा संशयास्पद फाइलमुळे मोबाइलमधील वैयक्तिक माहिती आणि डिजिटल सुरक्षेला गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो.

एखाद्या वेबसाइटवर प्रसिद्ध कंपनीचे नाव, लोगो किंवा रंगसंगती दिसत आहे म्हणून ती वेबसाइट अधिकृत आहे, असे गृहीत धरणे धोकादायक आहे.

एका क्लिकने मोबाइल धोक्यात येऊ शकतो

सायबर गुन्हेगारांकडून वापरले जाणारे आणखी एक तंत्र म्हणजे रिमोट अॅक्सेस किंवा स्क्रीन-शेअरिंग अॅप्स.

पोलिसांनी नागरिकांना विशेष सूचना देताना सांगितले आहे की, अनोळखी व्यक्तीच्या सांगण्यावरून AnyDesk, TeamViewer किंवा तत्सम रिमोट अॅक्सेस अॅप डाउनलोड अथवा इन्स्टॉल करू नयेत.

मोबाईलवर अनोळखी लिंक किंवा फाइल उघडण्यापूर्वी तिची सत्यता तपासणे आवश्यक आहे.

पार्सल ट्रॅक करायचे असेल तर लिंकवर क्लिक नको

पार्सलच्या नावाने आलेल्या संशयास्पद संदेशातील लिंक उघडण्याऐवजी संबंधित पोस्ट किंवा कुरिअर कंपनीची अधिकृत वेबसाइट स्वतः ब्राउझरमध्ये टाइप करून पार्सलची स्थिती तपासणे अधिक सुरक्षित आहे.

इंडिया पोस्टशी संबंधित सेवांसाठी अधिकृत indiapost.gov.in वेबसाइटचा वापर करण्याचा सल्ला पोलिसांनी दिला आहे.

वेबसाइटचा URL काळजीपूर्वक तपासणेही महत्त्वाचे आहे. केवळ कंपनीचे नाव किंवा लोगो दिसतोय म्हणून वेबसाइट खरी असल्याचे मानू नये.

‘अॅड्रेस अपडेट फी’ म्हणजेच धोक्याची घंटा

सायबर फसवणुकीतील एक महत्त्वाचा पॅटर्न म्हणजे अत्यल्प ऑनलाइन शुल्काची मागणी.

‘फक्त ₹10 भरा’, ‘₹20चे शुल्क आहे’ किंवा ‘₹50 भरल्यानंतर डिलिव्हरी सुरू होईल’ अशा संदेशांमुळे नागरिकांना व्यवहार सुरक्षित असल्याचा भास होतो.

प्रत्यक्षात कमी रकमेची मागणी हीच ठगांची युक्ती असू शकते. रक्कम छोटी असल्याने अनेक जण अधिक चौकशी न करता पेमेंट करण्याची शक्यता असते.

OTP, UPI PIN आणि CVV म्हणजे डिजिटल तिजोरीची चावी

अनोळखी व्यक्ती, वेबसाइट किंवा अॅपला कोणत्याही परिस्थितीत OTP, UPI PIN, ATM PIN, CVV, कार्डची संपूर्ण माहिती किंवा नेट बँकिंग पासवर्ड देऊ नये.

विशेषतः OTP आणि UPI PIN ही अत्यंत संवेदनशील माहिती आहे. ती इतर व्यक्तीला मिळाल्यास आर्थिक फसवणुकीचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो.

कॉल फॉरवर्डिंगचीही तपासणी करा

राजस्थान पोलिसांनी नागरिकांना मोबाइलमधील Call Forwarding Status वेळोवेळी तपासण्याचा सल्ला दिला आहे.

संशयास्पद संदेश किंवा कॉलनंतर मोबाइलच्या सेटिंगमध्ये अनोळखी बदल आढळल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. संशयास्पद नंबर आणि संदेश ब्लॉक करण्याबरोबरच त्यांची रिपोर्टिंग करणेही सुरक्षिततेच्या दृष्टीने उपयुक्त ठरू शकते.

पैसे गेले तर विलंब नको; तातडीने तक्रार करा

सायबर फसवणुकीत खात्यातून पैसे वजा झाल्याचे लक्षात येताच ‘नंतर तक्रार करू’ अशी भूमिका घेऊ नये. शक्य तितक्या लवकर संबंधित यंत्रणेला माहिती देणे महत्त्वाचे आहे.

राजस्थान पोलिसांनी तातडीच्या मदतीसाठी पुढील संपर्क माध्यमांचा वापर करण्याचे आवाहन केले आहे:

• सायबर हेल्पलाइन : 1930
• सायबर हेल्पडेस्क : 9256001930 / 9257510100
• राष्ट्रीय सायबर क्राइम रिपोर्टिंग पोर्टल : cybercrime.gov.in

याशिवाय जवळच्या पोलिस ठाण्यातही तक्रार नोंदवता येते.

बातमीमागचा अर्थ : आता ठग भीतीपेक्षा ‘विश्वास’ विकत आहेत

या फसवणुकीचा सर्वात धोकादायक भाग म्हणजे सायबर ठग थेट बँक किंवा गुंतवणुकीच्या नावाने नागरिकांशी संपर्क साधत नाहीत.

ते आधी दैनंदिन जीवनातील एक अगदी सामान्य परिस्थिती निर्माण करतात—पार्सल, डिलिव्हरी आणि पत्ता दुरुस्ती.

त्यामुळे संदेश संशयास्पद वाटत नाही.

यानंतर केवळ ₹10 ते ₹50च्या छोट्या शुल्काचा उल्लेख करून नागरिकाला तातडीने कृती करण्यास प्रवृत्त केले जाते. मात्र प्रत्यक्ष लक्ष्य ही छोटी रक्कम नसून नागरिकाची बँकिंग माहिती आणि डिजिटल ओळख असू शकते.

डिजिटल युगातील पहिला सुरक्षा नियम : स्वतः पडताळणी करा

मोबाईलवर आलेला प्रत्येक संदेश खरा असेलच असे नाही. त्यात प्रसिद्ध कंपनीचे नाव किंवा लोगो असला तरी तो अधिकृत असल्याची हमी मिळत नाही.

डिजिटल सुरक्षेचा सर्वात सोपा नियम असा—

मेसेजमधील लिंकवरून सेवा घेऊ नका; संबंधित संस्थेची अधिकृत वेबसाइट किंवा अधिकृत अॅप स्वतः उघडा आणि माहिती तपासा.

खरोखरच तुमच्या नावावर पार्सल असेल, तर त्याची माहिती अधिकृत माध्यमातूनही मिळू शकते.

एका लिंकवर क्लिक करण्यापूर्वी घेतलेले काही सेकंद तुम्हाला मोठ्या आर्थिक नुकसानीपासून वाचवू शकतात.

सायबर ठगांची युक्ती सतत बदलत आहे; त्यामुळे सावध नागरिकच सुरक्षित नागरिक आहे.

(SDNA)